Nieuws

Chaos in Irak


MEDIAWERKGROEP SYRIE – 29 januari 2014 – Het hele afgelopen jaar 2013 namen in Irak de spanningen toe tussen de centrale regering in Bagdad en de soennitische stammen in de Iraakse Anbar provincie die aan Syrië grenst. De verhouding tussen deze soennitische stammen en de door sjiieten gedomineerde regering in Bagdad was altijd al ongemakkelijk geweest. De soennitische stammen beschuldigen Bagdad ervan een politiek te volgen die de marginalisering van soennieten beoogt wat zich onder meer uit in de voortdurende arrestaties van soennitische politici.

De Iraakse provincie Anbar grenst aan Syrië, Jordanië en Saudi-Arabië

De Iraakse provincie Anbar grenst aan Syrië, Jordanië en Saudi-Arabië

December 2012 sloeg reeds de vlam in de pan toen tien lijfwachten van de soennitische minister al-Essawi werden opgepakt die later allerlei belastende verklaringen tegen de minister zouden afleggen. De Iraakse soennieten waren er echter van overtuigd dat deze bekentenissen werden afgedwongen onder zware martelingen. Vanaf dit moment ontstond er in de soennitische Anbar provincie een protestbeweging die uiteindelijk het aftreden van de sjiietische premier al-Maliki zou gaan eisen. In allerlei soennitische steden werden protestkampen opgericht en de soennitische demonstranten bezwoeren dat ze deze niet zouden opbreken voordat aan hun eisen was voldaan. Een centrale rol speelde hierbij het protestkamp in Ramadi dat de hoofdstad is van de Anbar provincie.

Iraaks minister van financiën Rafa al-Essawi

Iraaks minister van financiën Rafa al-Essawi

Het was precies in deze provincie dat al-Qaida in 2004 een islamitisch emiraat zou uitroepen. Al-Qaida wist indertijd handig in te spelen op de haat van de soennitische stammen tegen de Amerikaanse bezetting maar dit islamitisch emiraat ging met zo’n terreur gepaard dat de soennitische stammen eind 2006 een alliantie met de Amerikanen sloten om al-Qaida uit hun provincie te verjagen. Al-Qaida werd echter nooit verslagen maar trok zich terug in de woestijnachtige en onherbergzame regio’s van de Anbar provincie.

al-Qaida in Anbar

al-Qaida in Anbar

De geleidelijke terugkeer van al-Qaida begon in 2011. In dat jaar trok het Amerikaanse leger zich terug uit Irak terwijl tegelijkertijd in buurland Syrië de burgeroorlog losbarstte. Deze Syrische burgeroorlog kreeg al snel een sektarische dimensie doordat in de beeldvorming soennitische rebellen een sjiietisch regime in Damascus ten val probeerden te brengen. De Iraakse soennitische Anbar provincie gonsde van activiteiten om de soennitische geloofsbroeders in Syrië te steunen. Het verscherpte in Irak echter de gevaarlijke polarisatie tussen sjiieten en soennieten.

Hierbij was een voortrekkersrol weggelegd voor al-Qaida in Irak die zich zou transformeren tot de “Islamitische staat in Irak en Syrië” (ISIS).

Maart 2013 kreeg deze ISIS in het noorden van Syrië de totale controle over de al-Raqqa provincie en begon van hieruit te werken aan de oprichting van een grensoverschrijdend islamitisch kalifaat dat zich steeds verder begon uit te strekken in oostelijke richting langs de rivier de Eufraat tot in het hart van de Iraakse Anbar provincie.

Al-Qaeda strijders gelinkt aan Islamic State of Iraq and Greater Syria (ISIS) marcheren in Raqqa (Syrië)

Al-Qaeda strijders gelinkt aan Islamic State of Iraq and Greater Syria (ISIS) marcheren in Raqqa (Syrië)

In deze Anbar provincie vond al-Qaida een vruchtbare voedingsbodem omdat talrijke soennitische jongeren hier werkeloos waren en geen enkel toekomstperspectief zagen. De regionale dimensie van de sektarische burgeroorlog in Syrië ontmoette hier een nationale dimensie van soennitische afkeer van hun regering in Bagdad. Het leek een kruitvat dat slechts wachtte op het ontsteken van de lont en dit laatste gebeurde op oudejaarsdag 2013 toen er in de Anbar provincie feitelijk een burgeroorlog uitbrak tussen het Iraakse leger en de soennitische stammen.

Directe aanleiding hiervoor was de arrestatie op 28 december jongsleden van de soennitische politicus Ahmed al-Alwani in de stad Ramadi. Toen het Iraakse leger naderde om al-Alwani te arresteren brak er echter een vuurgevecht uit tussen het leger en lijfwachten en sympathisanten van al-Alwani waarbij ondermeer enkele familieleden van de politicus omkwamen. In de hele Anbar provincie grepen soennitische jongeren naar de wapens en de stamoudsten gaven de regering in Bagdad een ultimatum van 12 uur om al-Alwani vrij te laten. Als antwoord hierop begon het Iraakse leger een aantal protestkampen te omsingelen en op 30 december werd het kamp in Ramadi met geweld ontruimd.. De hele volgende oudejaarsdag vonden er in de Anbar provincie zware gevechten plaats tussen het Iraakse leger en soennitische jongeren waarbij tientallen doden vielen. Om de gemoederen te bedaren beval de Iraakse premier al-Maliki in de loop van 31 december het Iraakse leger om zich terug te trekken uit de steden in de Anbar provincie. Dit geschiedde gedurende oudejaarsnacht en het Iraakse leger verschanste zich rondom de steden.

Dit was echter het moment waarop al-Qaida had gewacht. Op nieuwjaarsdag verscheen al-Qaida met groot machtsvertoon in een aantal steden in de Anbar en kreeg grote delen van Ramadi en Falluja onder haar controle. Politiebureaus en openbare gebouwen werden aangevallen en geplunderd en honderden gevangenen werden bevrijd. De situatie is tot op heden vooral onduidelijk. Volkomen onverwachts kwamen de soennitische stammen in een situatie terecht waarin ze oftewel voor het Iraakse leger of voor al-Qaida moesten kiezen. De stammen blijken echter onderling  verdeeld te zijn. Een aantal stammen vecht momenteel samen met het Iraakse leger tegen al-Qaida terwijl jongeren van andere stammen zich net bij al-Qaida blijken te hebben aangesloten.

Het huidige scenario wordt door velen vergeleken met het jaar 2004 toen de komst van al-Qaida tot een totale burgeroorlog in Irak zou leiden. Dit keer lijkt de situatie echter veel onheilspellender. Als gevolg van de Syrische burgeroorlog beschikt al-Qaida momenteel over uiterst geavanceerde wapens en een enorm contigent aan buitenlandse strijders. Belangrijker dan dit is echter de afwezigheid van 150.000 Amerikaanse soldaten. De contouren beginnen zich af te tekenen van een al-Qaida staat die zich uitstrekt van Irak tot het noorden van Libanon.

Martin Janssen

Arabist

Reacties

Nog geen reacties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Facebook

Twitter

Archief

%d bloggers op de volgende wijze: