Nieuws

Een vreedzame maand? Ramadan is oorlog


Lege straat in Casablanca tijdens de maand ramadan – © Milamber (Flickr)

Lege straat in Casablanca tijdens de maand ramadan – © Milamber (Flickr)

Opiniestuk door op al.arte.magazine van 6 augustus 2013

AL.ARTE MAGAZINE – 6 augustus 2013 – Het is stil. Het is leeg. Ramadan hoort een vredevolle maand te zijn. Toch doet ramadan me meer aan oorlog denken. Niet dat ik weet wat oorlog is, ik weet evenmin wat vrede is. Het dichtst dat ik bij een oorlog ben geweest was tijdens mijn bezoek aan de Palestijnse vluchtelingenkampen in Libanon en de ruïnes van de Syrische stad Quneitra in de Golan-hoogten die door zionisten werd bezet en vernietigd. Dat was in een tijd waar Arabieren nog niet tegen elkaar vochten. Maar ramadan is ook een soort oorlog, althans, dat is wat de verbeelding mij vertelt.

Als ik aan oorlog denk, denk ik aan stilte en lawaai, aan oneerlijkheid en valse hulpverlening, eufemistisch vrijgevigheid genoemd. Kortom denk ik aan de eeuwige contradicties.

Het is stil. Het is leeg. Het is Marokko overdag tijdens de ramadan. Vergeet de bruisende zomer, de ontelbare parasols aan de stranden en de stampvolle terrasjes. Het is stil. Het is leeg. Alsof er elk moment een bom kan vallen. De meeste mensen zitten thuis verscholen. Niet de bommen, maar de hitte is deze keer de schijnbaar onverslaanbare vijand. Je ziet enkel de arme mensen op straat hard labeur verrichten, badend in het zweet, terwijl ze dromen van een betere toekomst die ze waarschijnlijk nooit zullen krijgen.

De stilte wordt in sommige plekken doorbroken door het gezoem van de airconditioning die de metafoor is voor ongelijkheid. In Marokko is de bevolking verdeeld in de haves en have-nots van dat consumptiegoed. De airco is het symbool van de haves. Ook de moderne Europese geïmporteerde auto, de opulente appartementen, huizen of villa’s zijn, zoals bij de meeste bourgeoisie in de derde wereld, bedoeld om indruk te maken, om een status te doen gelden.

Oneerlijk

Niet dat er vroeger een egalitaire maatschappij was, maar toen was er niet de breuklijn tussen zij die een airco bezitten, of misschien juister gesteld, er bezeten door zijn, en zij die er niet door zijn bezeten. De mens slaagde er wonderwel in één van de natuurelementen te bedwingen. Maar niet iedereen kan ervan profiteren. Dat brengt ons naar het tweede ramadan-thema: oneerlijkheid.

Is oneerlijkheid een waarde, een concept of een idee? Voorbij die semantische discussie kunnen we met zekerheid stellen dat oneerlijkheid een realiteit is. In Marokko is het zelfs de norm. Ramadan is een periode waarin soberheid centraal hoort te staan. Maar de kapitalistische haaien zorgen ervoor dat er van de ‘waarde’ eerlijkheid enkel de naam overblijft.

Tijdens de ramadan is alles duurder. De prijzen voor fruit, groenten en andere seizoensgebonden levensmiddelen stijgen substantieel in de maand waarin solidariteit met de armen meer aandacht krijgt. Voor de bourgeoisie vormt dit geen probleem. Vaak profiteert ze mee van de prijsstijgingen. In ieder geval zal haar tafel even rijk gedekt zijn, of de prijzen nu fel stijgen of niet.

Ik heb nog niet aan tafel gezeten van een arme. Dat zal ik waarschijnlijk ook niet doen. Maar de logica gebiedt me te denken dat zijn tafel veel minder overvloedig gedekt zal zijn. De arme, die voordelen zou moeten hebben bij deze maand, is paradoxaal genoeg de dupe van de ramadan.

Moskee

De geest van de ramadan is als sneeuw voor de warme Afrikaanse zon gesmolten. Er is misschien geen open oorlog tussen rijk en arm, want ze ontmoeten en bidden naast elkaar in de moskee, maar de oorlog manifesteert zich wel op een ander gebied.

Het is niet meer stil. Het is niet meer leeg. Er resten slechts twee uur voor het verbreken van het vasten. De winkels lopen vol. Voor de bakkers staan files. Er is geen sprake van collegialiteit of orde. Mensen steken andere mensen voor. Boze reacties zijn schering en inslag. Het verkeer is één grote chaos. Auto’s staan overal geparkeerd. Gescheld is alomtegenwoordig. Zij die al een hele dag geen nicotine hebben geïnhaleerd zijn slachtoffer van een mutatief fenomeen, de tenen groeien.

Gevechten ontstaan sporadisch om heel stomme redenen. Haast is in de lucht, en spiritualiteit is nergens te bespeuren. Het is niet de maand van de vrede. Het is de maand waarin de wet van de sterkste alle andere wetten overheerst. Mannelijkheid wordt nu niet gedefinieerd door het vermogen je woede te beheersen, maar door die tot uiting te brengen.

Zelfs in de moskeeën is de vrede ver te zoeken. Dagelijks worden er mooie schoenen gestolen. Bedelaars staan te drummen om de beste plek te bezetten en mensen tonen hun vrijgevigste kant. Omdat een aalmoes tijdens ramadan door God meer aanvaard, of beter gezegd, beloond wordt. De extra aalmoes tijdens de ramadan is het symbool van egoïsme. Je geeft niet omdat je werkelijk de situatie van de arme wilt verbeteren. Je geeft omdat je denkt dat je meer beloond wordt voor dat geven. Wat is er nog ‘vrijgevig’ aan jouw ‘vrijgevigheid’?

.

In Marrakech – © Adam Axon (Flickr)

In Marrakech – © Adam Axon (Flickr)

.

Zakat

Heel die resem zondes hierboven kunnen blijkbaar weggespoeld worden door iets dat moslims zakat noemen. De rijke kan de arme uitbuiten door van hem een werkslaaf te maken, en een hongerloon te geven. In mijn eigen familie gebeurt het dat uiterlijk vrome en welgestelde familieleden arbeiders een loon van 50 dirham – een schamele 5 euro per dag – uitbetalen, voor 12 uur harde arbeid.

Maar die schandalige uitbuiting wordt tenietgedaan als ze braafjes hun religieuze verplichting vervullen en elk jaar 2,5 procent van hun inkomsten aan de armen geven. Met die zakat is op zich natuurlijk niets mis mee, maar wel met de manier waarop mensen het gebruiken om de ongelijkheid goed te keuren en te accepteren alsof het Gods wil is, terwijl armoede en rijkdom, beide man-made zijn.

Deze hulpverlening wordt dus aangewend als excuus, want die uitbuiters ‘betalen tenminste de zakat‘, in tegenstelling tot de anderen die het niet doen.

Ramadan is duidelijk de maand van tegenstellingen, die tot uiting komen in stilte en oorlog, in oneerlijkheid en valse vrijgevigheid. Ramadan is de maand waarin het individu probeert een beter individu te worden. Helaas is er enkel een individualistisch denken terwijl een radicaal andere maatschappijvisie afwezig blijft.

De legendarische Palestijnse martelaar, dichter, auteur, toneelschrijver en politiek activist Ghassan Kanafani zei: “Ze stelen jouw brood en geven jou een paar kruimels. Dan bevelen ze dat je dankbaar bent voor hun vrijgevigheid.”

Oorlog

Laten we van deze maand de oorlogsmaand bij uitstek maken. Een oorlog tegen structurele armoede en onrechtvaardigheid. Een oorlog tegen de degradatie van de mens tot loonslaaf. Want vrede is niet enkel het uitblijven van een gewelddadig conflict. Werkelijke vrede staat symbool voor sociale harmonie, werkelijke vrede is dat je actief probeert te bewerkstelligen dat jouw broeder en zuster de zegeningen heeft die jij als vanzelfsprekend beschouwt.

In de ramadan voerden moslims in het verleden grote veldslagen en wonnen ze tegen hun vijanden: de rijke notabelen, de handelaars en uitbuiters van de Qoraysh in Badr. Ze veroverden Mekka, bevrijdden Jeruzalem van de kruisvaarders onder leiding van Saladin en hielden de Mongolen tegen die de grootste bedreiging ooit voor de islamitische wereld waren.

Dat deden de moslims vroeger samen. Waarom zou onze generatie dan niet een belangrijke oorlog winnen, zoals de oorlog tegen structureel onrecht? Dat zou Ghassan Kanafani ongetwijfeld gewild hebben. De ramadan zou voer tot nadenken moeten zijn.

Smakelijk.

Tijdens de ramadan bloggen verschillende personen voor al.arte.magazine over hun ramadanbelevenis. Het overzicht van de artikels in deze blogreeks vind je hier.

Bron: Al.Arte Magazine.

Reacties

Nog geen reacties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Facebook

Twitter

Archief

%d bloggers op de volgende wijze: